Bởi Pesach Benson • Ngày 2 tháng 11 năm 2026
Jerusalem, ngày 2 tháng 11 năm 2026 (TPS-IL) — Các nhà nghiên cứu Israel đã phát triển một công cụ trí tuệ nhân tạo có thể nhận diện DNA vi khuẩn ngay cả khi nó đến từ các vi sinh vật chưa có trong các cơ sở dữ liệu di truyền hiện nay, mở ra tiềm năng giúp các nhà khoa học khám phá những dạng sống vi sinh vật từng bị ẩn giấu trước đây.
Công nghệ này có thể mở ra những hướng đi mới trong việc nghiên cứu vi sinh vật đất, vốn là lĩnh vực mà nhiều khía cạnh vẫn còn chưa được hiểu rõ. Việc nhận diện các vi khuẩn này có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sức khỏe của đất, sự phát triển của cây trồng và vai trò của vi sinh vật đối với môi trường.
Được đặt tên là BBERT, công cụ này nhận biết các mẫu hình trong DNA vi khuẩn thay vì dựa vào việc so sánh với các cơ sở dữ liệu di truyền hiện có. Nó có thể xác định các đoạn ngắn chỉ 100 khối cấu tạo DNA, bao gồm cả những trình tự mà các phương pháp truyền thống thường không thể phân loại.
Khi các nhà khoa học phân tích DNA của đất, họ thu được hàng triệu đoạn ngắn từ vi khuẩn, nấm, thực vật và các sinh vật khác. Việc xác định nguồn gốc của chúng có thể gặp khó khăn, đặc biệt là khi các sinh vật này không có trong các cơ sở dữ liệu tham chiếu di truyền. Phần lớn vật liệu di truyền chưa được giải thích này được gọi là “vật chất tối” vi sinh vật. BBERT giải quyết thách thức này bằng cách sử dụng kỹ thuật trí tuệ nhân tạo cũng được áp dụng trong công nghệ ngôn ngữ. Thay vì học các mẫu hình trong các câu, nó học các mẫu hình trong DNA vi khuẩn, cho phép nó nhận biết các trình tự lạ mà không yêu cầu phải có kết quả khớp trong cơ sở dữ liệu hiện có.
BBERT được phát triển bởi các nhà nghiên cứu tại Đại học Hebrew ở Jerusalem, Đại học Haifa và Viện Volcani, cơ quan nghiên cứu thuộc Bộ Nông nghiệp Israel. Các phát hiện đã được công bố trên tạp chí bình duyệt *Nucleic Acids Research*.
Nghiên cứu do Tiến sĩ Amir Erez thuộc Viện Vật lý Racah của Đại học Hebrew và Tiến sĩ Omri M. Finkel thuộc Khoa Khoa học Thực vật và Môi trường của trường dẫn đầu.
Khám phá vật chất tối vi sinh vật
Trong các thử nghiệm, BBERT phân biệt DNA vi khuẩn với DNA không phải vi khuẩn với độ chính xác khoảng 90%, vượt trội hơn các công cụ học sâu khác được đánh giá. Nó nhận diện các đoạn chứa hướng dẫn tạo protein với độ chính xác khoảng 88% và xác định cách đọc các hướng dẫn đó với độ chính xác khoảng 96%.
Các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm công cụ này trên 1.969 bộ dữ liệu DNA đất công khai. BBERT đã nhận diện được một tỷ lệ đáng kể các đoạn mà một công cụ so sánh được sử dụng rộng rãi trước đó đã không thể phân loại.
Phân tích này cũng mang lại cái nhìn sâu sắc mới về vật chất tối vi sinh vật. Các đoạn chưa được phân loại có nhiều khả năng chứa DNA không phải của vi khuẩn hơn so với các đoạn mà các nhà nghiên cứu có thể diễn giải, cho thấy vật liệu chưa giải thích được này đến từ nhiều nguồn chứ không chỉ từ các vi khuẩn chưa biết.
BBERT cũng có thể giúp các nhà khoa học ghép nối các đoạn DNA ngắn thành các trình tự dài hơn để tái tạo hệ gen vi khuẩn — bộ hướng dẫn di truyền hoàn chỉnh của vi khuẩn. Trong các thử nghiệm mô phỏng, việc lọc DNA qua công cụ này đã giảm thời gian tái tạo trung bình từ khoảng 66 giờ xuống còn 25 giờ cho mỗi bộ dữ liệu. Các trình tự thu được chứa ít lỗi và khoảng trống hơn trong khi vẫn giữ được khoảng 96% độ bao phủ di truyền đạt được khi không qua lọc.
Các thử nghiệm liên quan đến nốt sần rễ cây họ đậu hoang dã, cấu trúc nơi thực vật chứa vi khuẩn, cũng cho thấy sự cải thiện. BBERT đã giảm một nửa thời gian tái tạo và giảm dung lượng bộ nhớ máy tính sử dụng cao nhất từ 188 gigabyte xuống 82 gigabyte, đồng thời giảm sự tạp nhiễm trong một số hệ gen được tái tạo.
Công nghệ này cuối cùng có thể mang lại lợi ích cho nông nghiệp và nghiên cứu môi trường. Các nhà khoa học có thể sử dụng nó để tìm các vi sinh vật giúp cây hấp thụ chất dinh dưỡng, bảo vệ cây trồng chống lại bệnh tật hoặc chịu được hạn hán. Nó cũng có thể giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu cách các quần xã vi sinh vật đất phản ứng với ô nhiễm và biến đổi khí hậu. Những ứng dụng này sẽ cần nghiên cứu và thử nghiệm thêm.
Công cụ này có những hạn chế nhất định. Nó có thể bỏ sót các đoạn vi khuẩn, nhầm lẫn vật liệu di truyền khác thành DNA vi khuẩn và gặp khó khăn trong việc phân biệt vi khuẩn với vi khuẩn cổ (archaea), một nhóm vi sinh vật lớn khác.
BBERT có thể chạy trên máy tính cá nhân có gắn card đồ họa phù hợp, có tiềm năng giúp các phòng thí nghiệm nhỏ hơn tiếp cận phân tích DNA tiên tiến dễ dàng hơn và cho phép các nhà nghiên cứu xem lại các bộ sưu tập DNA môi trường hiện có để tìm thông tin mà các phương pháp trước đây không thể nhận diện.




